ธรรมบทอรรถกถา ภาค ๒
อัปปมาทวรรค · จิตตวรรค
✦ ฉบับอ่านง่าย พร้อมภาพการ์ตูนประกอบ ✦
เรื่องพระนางสามาวดี
ชะตากรรม ความอาฆาต ความรัก และปัญญา — บทเรียนแห่ง "ความไม่ประมาท"
เรื่องกุมภโฆสก
เศรษฐีบุตรผู้ซ่อนทรัพย์ ใช้ชีวิตเป็นคนรับจ้าง จนได้ฐานะอันชอบธรรม
เรื่องพระจูฬปันถกเถระ
ภิกษุผู้ถูกไล่ออกจากวัด แต่พระพุทธเจ้าไม่ทอดทิ้ง จนบรรลุอรหัตด้วยผ้าเช็ดธุลี
เรื่องพาลนักษัตร
เทศกาลของคนพาล — บัณฑิตรักษาความไม่ประมาทไว้เหมือนทรัพย์อันประเสริฐ
เรื่องพระมหากัสสปเถระ
พระมหากัสสปะดูสัตวโลกด้วยทิพพจักษุ — พระพุทธเจ้าทรงสอนให้รู้ขอบเขตของวิสัยตน
เรื่องภิกษุ ๒ สหาย
ภิกษุ ๒ รูปเข้าป่าปฏิบัติธรรม — รูปไม่ประมาทบรรลุอรหัต ดุจม้าเร็วทิ้งม้าทุรพล
เรื่องท้าวสักกะ
มฆมาณพทำทางสวรรค์ บำเพ็ญวัตตบท ๗ ไม่ประมาท — เกิดเป็นท้าวสักกะราชแห่งดาวดึงส์
เรื่องภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง
ภิกษุเห็นไฟป่าใช้เป็นอารมณ์กัมมัฏฐาน — พระศาสดาสอนให้เผาสังโยชน์ด้วยไฟแห่งญาณ
เรื่องพระติสสเถระ
พระนิคมติสสะผู้มักน้อยสันโดษ — นิทานนกแขกเต้าซื่อสัตย์ต่อต้นมะเดื่อที่แห้งเหี่ยว
เรื่องพระเมฆิยเถระ
พระเมฆิยะทิ้งพระศาสดาไว้ตามลำพัง — จิตที่ดิ้นรนดุจปลาถูกยกจากน้ำ
เรื่องภิกษุ ๖๐ รูป
ภิกษุ ๖๐ รูปและอุบาสิกาผู้ทำกติกาปฏิบัติธรรม — อุบาสิกาบรรลุมรรคผลก่อนภิกษุทั้งหมด
เรื่องอุกกัณฐิตภิกษุ
ภิกษุผู้อยากสึก ซูบผอมเพราะอยากกลับบ้าน — พระเถระสอนอุบายพ้นทุกข์
เรื่องพระภาคิไนยสังฆรักขิตเถระ
พระอาจารย์ถูกหลานชายตีเพราะไม่ยอมรับผ้า — สำรวมจิตพ้นเครื่องผูกมาร
เรื่องพระจิตตหัตถเถระ
ภิกษุบวชสึกซ้ำกัน ๖ ครั้ง — ครั้งที่ ๗ เกิดธรรมสังเวชบรรลุพระอรหัต
เรื่องภิกษุผู้ปรารภวิปัสสนา
ภิกษุ ๕๐๐ รูปถูกเทวดาหลอนในป่า — พระศาสดาประทานเมตตาเป็นอาวุธ
เรื่องพระปูติคัตตติสสเถระ
พระเถระกายเน่าเพราะกรรมเก่า — พระพุทธเจ้าทรงพยาบาลด้วยพระองค์เอง
เรื่องนันทโคปาลกะ
คนเลี้ยงโคผู้หวาดกลัว — จิตที่ตั้งไว้ผิดทำความฉิบหายยิ่งกว่าศัตรู
เรื่องพระโสไรยเถระ
ชายผู้เปลี่ยนเพศเพราะจิตคิดชั่ว มีบุตร ๒ คน — ขอขมา บวช บรรลุอรหัต
เรื่องพระจักขุปาลเถระ
มหาปาละบวชด้วยศรัทธา ปฏิบัติธุดงค์ไม่นอนตลอดพรรษา จนตาบอดแต่จิตหลุดพ้น — กรรมในอดีตตามมาทัน
เรื่องมัฏฐกุณฑลี
มาณพป่วยนอนใกล้ตาย ได้เห็นพระพุทธเจ้าครั้งเดียวด้วยใจเลื่อมใส — ตายแล้วไปเกิดเป็นเทพ กลับมาโปรดบิดาตระหนี่
เรื่องพระติสสะเถระ
หลานพระพุทธเจ้าบวชตอนแก่ ถือตัวว่ายากสอน — พระศาสดาตรัสสอนด้วยเมตตา เปิดเรื่องเวรในอดีตชาติ
เรื่องนางกาลียักษิณี
หญิงหมันริษยาผูกเวรข้ามชาติ จนยักษิณีไล่จับบุตร — พระพุทธเจ้าทรงทำให้คืนดี เวรระงับด้วยความไม่มีเวร
เรื่องภิกษุชาวเมืองโกสัมพี
ภิกษุแตกเป็นสองฝ่าย ไม่ยอมฟังแม้พระพุทธเจ้าตรัสสอนถึงสามครั้ง — พระองค์ทรงเสด็จไปอยู่ป่า จนภิกษุสำนึกผิด
เรื่องจุลกาลและมหากาล
พี่น้อง ๓ คนบวชพร้อมกัน น้องถูกหลอกสึก แต่พี่ใหญ่เจริญอสุภกัมมัฏฐานจนบรรลุอรหัต แม้ถูกล้อมก็เหาะหนีด้วยฤทธิ์
เรื่องพระเทวทัต (๑)
พระเทวทัตรับผ้ากาสาวะ โลภในลาภและยศ — ผ้าย้อมสีงามไม่ช่วยผู้ใจยังเปรอะเปื้อนด้วยกิเลส
เรื่องสญชัย
อุปติสสะและโกลิตะแสวงหาสัจธรรม พบพระอัสสชิ บรรลุโสดาปัตติผล แต่อาจารย์สญชัยปฏิเสธ — กลายเป็นพระอัครสาวกซ้ายขวา
เรื่องพระนันทเถระ
นันทะน้องชายพระพุทธเจ้า ถูกบวชค้างคืนก่อนแต่งงาน — พระองค์พาขึ้นสวรรค์ดูนางอัปสร จนปฏิบัติเพื่อกามก็กลับหลุดพ้น
เรื่องนายจุนทสูกริก
จุนทสูกริกฆ่าสุกรมา ๕๕ ปี ก่อนตายเห็นนิมิตน่าสะพรึง — ใจเปรอะเปื้อนกรรมชั่วเศร้าโศกทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
เรื่องธัมมิกอุบาสก
ธัมมิกะผู้ตั้งมั่นในธรรม ยามใกล้ตายเทวดามารับด้วยรถ ๖ คัน — ผู้ทำดียินดีทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
เรื่องพระเทวทัต (๒)
พระเทวทัตก่อสังฆเภทและทำลายโลหิตพระพุทธเจ้า — บาปกรรมเผาผลาญ แผ่นดินสูบทั้งเป็น
เรื่องนางสุมนาเทวี
บุตรีอนาถบิณฑิกเศรษฐีจิตใสบริสุทธิ์ตั้งแต่เยาว์ — ยินดีทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ดังดาวจรัสในยามรุ่งอรุณ
เรื่องภิกษุ ๒ สหาย (วรรค ๑)
รูปหนึ่งเรียนพระไตรปิฎก รูปหนึ่งปฏิบัติวิปัสสนา — ผู้สวดมากแต่ไม่ปฏิบัติ ดุจเจ้าของโคที่ไม่ได้ดื่มนม